Từng lần bàn giao cho gia chủ, tôi đề nghị giữ lại 1 món nhỏ xíu mà chẳng ai quan tâm. Tới giờ, trong ngăn kéo bàn làm việc của tôi có 34 món như vậy, và cái đầu hết là một miếng gỗ thừa từ ngôi nhà tôi làm hồi 27 tuổi. Thật ra thì nghề này dạy tôi nhiều thứ, nhưng không bài học nào đọng lại bằng những mẩu vật liệu vụn đó. Khi tìm hiểu thiết kế thi công biệt thự, việc đầu tiên tôi khuyên anh chị là đừng vứt mẫu vật liệu đi.
Miếng gỗ thừa đầu tiên và nguyên cớ tôi bắt đầu cất lại
Năm đó, tôi nhận hoàn thiện phần nội thất cho một ngôi biệt thự ở Ecopark. Chủ nhà là một người làm bên xuất nhập khẩu, đòi ốp gỗ óc chó nguyên tấm cho phòng sinh hoạt chung, kéo dài hơn 6 mét. Gỗ óc chó hồi đó tôi nhập được giá tầm 1,8 triệu/m2, bây giờ cùng loại đó đã lên quanh 4,5–5 triệu, có đợt khan hàng còn bị đẩy lên hơn 6 triệu. Thợ xoay cây gỗ dài, thừa ra 1 khúc chừng 40cm. Theo nếp cũ, khúc đó sẽ bị bỏ vào đống vụn. Tôi cầm lên, thấy tiếc quá, đặt lại xuống, rồi tiếp tục nhặt lên lần nữa. Cuối cùng tôi giữ lại, cất vào hộp xe. Tới lúc giao nhà, tôi hỏi xin anh chủ cho tôi mang miếng gỗ đó về. Ảnh tủm tỉm bảo được, nghĩ tôi để làm kỷ niệm gì đấy to tát. Thật ra lúc đó tôi không định gì xa xôi, đơn giản là thấy tiếc của. Một thời gian sau tôi mới ngộ ra mình đã vô tình bắt đầu một thói quen theo mình suốt 11 năm. Miếng gỗ đó giờ vẫn ở trong ngăn kéo, bề mặt vẫn còn dấu bút chì tôi đánh dấu số đo hôm cắt gỗ.
Ba món tôi hay đề nghị nhất và chủ nhà nói sao
Thứ tôi xin nhiều nhất là miếng gỗ thừa từ đồ đạc làm theo yêu cầu. Có lần thi công một ngôi ở Vinhomes Riverside, tôi đề nghị miếng gỗ sồi dư từ bộ bàn ăn dài 2,4 mét. Cô chủ nhà vui vẻ nói mặc lấy đi, rồi hỏi lại thêm một câu khiến tôi phải đứng giải thích gần 5 phút — để làm gì thế em? Tôi kể thật, để đối chiếu màu phủ sau này nếu phải sửa 1 chỗ nào đó. Câu giải thích đó khiến chị gật gù ưng ngay. Thứ thứ hai là miếng đá ốp xoay dư. Mặt đá nhân tạo hiện nay chiếm hầu hết các căn tôi làm, phần nhiều là dòng mã màu vân đá thạch anh, dày 20mm. Có đợt làm một căn ở khu biệt thự ven Hồ Tây, mẫu đá thừa tầm 30x40cm tôi để lại, chủ nhà hỏi lại một câu tỉnh tỉnh: chú nghĩ ốp cái đó rồi à? Tôi giải thích là giữ phòng khi muốn đổi 1 miếng nào đấy. Thứ thứ ba ít gặp hơn là một viên gạch nhân cổ của sân vườn. Tôi đã xin 1 viên ở căn nhà kiểu Địa Trung Hải mà chủ nhà mua từ 1 lò gạch ở Bát Tràng. Ông ấy hỏi lại để làm gì, tôi nói thẳng là để so lớp men khi sửa lại vài miếng bị bong tróc. Ông gật đầu, còn bảo thêm một câu mà tôi nhớ mãi: hồi xưa thợ toàn để mẫu vật tư thế đấy.
Điều mẩu gỗ dạy tôi về nghề thi công biệt thự hiện đại
Mình đặt 34 mẫu vật liệu theo thời gian làm, rồi nhìn lại. Gỗ tự nhiên ít dần nhường vị trí cho veneer và laminate. 5 ngôi đầu tiên tôi làm thì gần như toàn gỗ tự nhiên, còn ngôi thứ 20 đi đi, veneer chiếm ngôi chính. Đá thật thì vậy, giờ chủ yếu là đá nhân tạo vì giá ổn định hơn và màu sắc đồng đều hơn. Nhưng có thứ chẳng thay trong 11 năm. Một là kiểu thợ bo cạnh gỗ vẫn định độ bền của món nội thất. Hai nữa là tay nghề ghép khớp âm — những mối nối càng kín thì đồ dùng này êm theo thời gian. Có 1 lần tôi thi công hỏng — bo góc veneer quá mỏng, để hơn một năm sau thì bong mép. Gia chủ gọi lại nói nước tràn vào hỏng hết. Tôi phải đến sửa, thay hết một đoạn dài tầm 3 mét. Kể từ hôm đó tôi luôn vát góc dày hơn mức thường một chút. Nghề này giữ được được tính cẩn thận và mất dần cảm giác chất liệu thật. Mấy ông thợ trẻ vào nghề giờ quen dùng veneer quá, sờ vào gỗ thật nhiều khi chẳng đoán được độ ẩm của tấm gỗ.
Nếu bạn chuẩn bị thi công thi công, tôi khuyên để lại món này
Kinh nghiệm của mình sau 34 căn là xin đề nghị nhà thầu giữ lại một mẫu vật liệu gốc của từng hạng mục lớn — sàn, ốp, đá bếp. Miếng vật liệu đó chỉ đủ cỡ bàn tay là được. Cái mấu chốt là ghi dấu lên bề mặt nó: mã sản phẩm, ngày lắp 1 chút, tên đơn vị cung cấp hàng. Tôi từng gặp đúng 6 căn mà 5–7 năm sau chủ nhà muốn sửa 1 mảng nhỏ mà mã vật liệu đã ngừng sản xuất, không tìm được hàng thay khớp, cuối cùng phải thay cả 1 mảng to cho đồng bộ. Tốn thêm một khoản không nhỏ. Nếu có được miếng gốc, việc so màu chỉ mất dăm phút và hoàn toàn có thể đặt đúng loại thay thế. Mình kể thật 1 điều hơi ngược số đông: nhiều chủ nhà xem những mẩu vật tư thừa là rác, nhưng tới lúc phải sửa mới thấy tiếc. Nếu bạn sắp chuẩn bị thi công nhà, thử bỏ một ngăn tủ nhỏ đựng những mẫu vật tư này. Có khi 7 năm nữa anh chị mở hộc đó ra và thấy nó giúp được 1 phen khỏi thay nguyên sàn nhà.